ایران به عنوان یکی از کشورهای عمده
صادرکننده نفت و از اعضای تاثیرگذار اوپک محسوب می شود. با توجه به اینکه
اروپا برنامه تحریم نفت ایران را در برنامه قرار داده است در هفته های اخیر
در محافل مختلف سیاسی و اقتصادی دنیا مباحثی در این زمینه مطرح شده است.
گمانه زنی هایی در مورد تغییرات درآمدهای نفتی ایران، افزایش قیمت نفت در
دنیا، موفقیت و یا عدم موفقیت طرح تحریم اروپا صورت گرفته است. با این حال
چند نکته در این زمینه اشاره می گردد.

کشورهای اروپایی با سهم 18 درصد به عنوان خریدار
انحصاری نفت ایران محسوب نمی شوند. چرا که چین، ژاپن، کره جنوبی و هند
واردکننده حدود 60 درصد از نفت صادراتی ایران هستند. کشورهایی آسیایی چین و
هند به عنوان قدرت‏های نوظهور اقتصادی دنیا در رقابت خود با سایر غول های
اقتصادی دنیا و در مسیر پیشرفت اقتصادی خود به انرژی به عنوان مهم ترین
نهاده در تولید و به ویژه محصولات صنعتی نیاز مبرمی دارند و لذا نه به دلیل
سابقه مراودات سیاسی- اقتصادی با ایران بلکه به دلیل حرکت چرخ اقتصاد
خودشان از همراهی با این تحریم در شرایط فعلی خودداری خواهند کرد. از سوی
دیگر به دلیل شرایط خاص سیاسی برخی کشورهای تولیدکننده نفت چون لیبی
جایگزینی صادرات از سایر کشورها برای این قدرت های نوظهور اقتصادی نیز
گزینه مطمئنی نمی باشد. پس اروپاییها نمی توانند به همراهی سایر کشورهای
واردکننده نفت از ایران امیدوار باشند.

علاوه بر این ارتباط نمایندگان سفرای چند
کشور اروپایی با نمایندگان مجلس -درخصوص استمهال برای تجدید نظر اروپا در
تحریم نفت- در هفته گذشته نیز حاکی از آن است که پیش بینی اروپاییها از اثر
تحریم چندان دقیق نبوده است و با فاصله کمی به این نکته پی بردند که نیاز
اروپا به نفت بیشتر از نیاز ایران به درآمد حاصل از صادرات به اروپا بوده
است. زیرا نمایندگان مجلس و وزارت نفت برای قطع صادرات نفت به اروپا قبل از
فرا رسیدن زمان آغاز تحریم از سوی اروپا پیش قدم شدند. موضوع دیگری که در
این زمینه خیلی مهم به نظر می رسد این است که بازار جهانی نفت به مسائل
پیرامونی در عرصه سیاسی و اقتصادی دنیا واکنش سریعی نشان می دهد. از جمله
آن افزایش در قیمت نفت بعد از خبر تصویب تحریم علیه ایران از سوی اروپا
است. حال در صورتی که این تحریم عملی شود انتظار افزایش قیمت بیشتری می
رود. با در نظر گرفتن قیمت بالای انرژی در کشورهای اروپایی، آیا این کشورها
حاضر خواهند بود قیمت داخلی خودشان را نیز افزایش دهند و واکنش های مردم
را پاسخگو باشند و یا اینکه دولت سعی در جبران این مابه التفاوت خواهد
داشت؟ هر دو گزینه به دلیل شرایط خاص اقتصاد اروپا در وضعیت کنونی که حتی
برخی کشورهای آن، سیاست های ریاضتی کم سابقه ای را تجربه می کنند؛ غیرممکن
به نظر می رسد. به دلیل شرایط فعلی اقتصاد اروپا قطع واردات نفت از ایران
تبعاتی بر اقتصاد قاره سبز خواهد داشت. اولا برخی از کشورهای عضو اتحادیه
اروپا در وضعیت اقتصادی نامناسبی قرار دارند و با برخورداری از بدهی بی
سابقه به دنبال عبور از وضعیت بد اقتصادی هستند. لذا قطع واردات نفت از
ایران می تواند به وخیم تر شدن وضعیت اقتصادی در این کشورها دامن بزند.
ثانیا چنانچه ذکر شد تامین نفت موردنیاز این کشورها از سایر تولیدکنندگان
نفت نیز چندان آسان نخواهد بود. بنابراین افزایش قیمت در صورت عملی شدن
تحریم بسیار محتمل است که این موضوع می تواند همان درآمد قبلی را با میزان
صادرات کمتری نصیب کشور نماید و این موضوع یعنی اینکه تحریم اروپا به هدف
خود نرسیده است.

اما آنچه که نباید مورد غفلت قرار گیرد
وابستگی انکارناپذیر کشور به درآمدهای نفتی است. به گونه ای که رهبر انقلاب
بارها این موضوع را برای مسولین کشور یادآور شده و بارها به رهایی از
اقتصاد تک محصولی تأکید داشته اند. حال این اقدام اروپا برای مسولین کشور
یک موقعیت مغتنمی است تا تهدید را تبدیل به فرصت نمایند. همچنانکه در طول
سال های بعد از انقلاب، تحریم های کشورهای غربی باعث پیشرفت چشمگیر ایران
در حوزه های مختلف از جمله دستیابی به فناوری صلح آمیز هسته ای، طراحی
سامانه های پیشرفته دفاعی و دانش های نوین بشری شده است. لذا در سال جهاد
اقتصادی باید به این مورد نیز به عنوان یک فرصت نگاه شود که اقدام وزیر نفت
و نمایندگان مجلس نمودار این موضوع است.